25 years στον δρόμο, βλέποντας μια ποδηλατική κουλτούρα να μεγαλώνει
Μετά από 25 years ποδηλασίας, έχω μάθει ότι η ποδηλασία δεν έχει να κάνει μόνο με το πετάλι.
Έχει να κάνει με την επίγνωση. Έχει να κάνει με την κρίση. Έχει να κάνει με την κατανόηση του περιβάλλοντος γύρω σας και, ίσως πιο σημαντικά, με την κατανόηση των ανθρώπων με τους οποίους μοιράζεστε αυτό το περιβάλλον.
Ως προπονητής ποδηλασίας/τριάθλου και ως κάποιος που ασχολείται με την προπονητική και την ανάπτυξη νεαρών αθλητών, βλέπω πολλές από τις ίδιες αρχές στον δρόμο που προσπαθώ να διδάξω σε νέους αθλητές: ευθύνη, επίγνωση, πειθαρχία, σεβασμό και την ικανότητα να παίρνουν σωστές αποφάσεις όταν τα πράγματα δεν πάνε ακριβώς όπως είχαν σχεδιαστεί.
Η ποδηλασία απλώς βάζει αυτές τις αρχές σε ένα πολύ διαφορετικό περιβάλλον.
Δεν υπάρχουν πλάγια όρια. Δεν υπάρχει διαιτητής. Δεν υπάρχει ελεγχόμενη αγωνιστική επιφάνεια.
Υπάρχει ένας δρόμος.
Και ο δρόμος ανήκει σε όλους μας.
Βλέποντας την ποδηλασία να αλλάζει στην Κύπρο
Όταν κοιτάζω πίσω στα τελευταία 25 years, η αλλαγή στην ποδηλασία στην Κύπρο είναι αξιοσημείωτη.
Γύρω στο 2012, θυμάμαι ότι έβλεπα αυτό που έμοιαζε με ένα πραγματικό κύμα ποδηλασίας να αρχίζει να χτίζεται. Περίπου το 2014, τεράστιος αριθμός ανθρώπων άρχισε να ασχολείται με την ποδηλασία με τη μία ή την άλλη μορφή. Μέχρι το 2017, η ποδηλατική βιομηχανία και η κοινότητα είχαν εξελιχθεί σε κάτι πολύ πιο καθιερωμένο.
Από τότε, έχουμε δει επίσης βελτιώσεις στους δρόμους, στις υποδομές και στον γενικό τρόπο με τον οποίο υποστηρίζεται η ποδηλασία.
Οι τοπικές αρχές και οι πολλοί άνθρωποι που εργάστηκαν για να βελτιώσουν τις συνθήκες για τους ποδηλάτες αξίζουν αναγνώριση γι’ αυτή την πρόοδο. Έχοντας παρακολουθήσει αυτή την εξέλιξη από τη σέλα για τόσα χρόνια, πραγματικά βγάζω το καπέλο σε όσους συνέβαλαν σε αυτήν.
Η Κύπρος έχει πολλά από τα στοιχεία που χρειάζονται για να είναι ένας σπουδαίος ποδηλατικός προορισμός: βουνά, ακτογραμμή, ύπαιθρο, απαιτητικούς δρόμους, όμορφα τοπία και ένα κλίμα που επιτρέπει την ποδηλασία για μεγάλο μέρος του χρόνου.
Είναι ελκυστική όχι μόνο για ποδηλάτες αναψυχής, αλλά και για ποδηλασία δρόμου, ορεινή ποδηλασία, μετακινήσεις, περιηγήσεις, τρίαθλο και αγωνιστικό αθλητισμό.
Η ποδηλασία έχει γίνει μέρος της αθλητικής και τουριστικής ταυτότητας του νησιού.
Αλλά οι υποδομές από μόνες τους δεν μπορούν να λύσουν τα πάντα.
Κάποια στιγμή, πρέπει να μιλήσουμε για το πώς συμπεριφερόμαστε ο ένας στον άλλον.
Ο δρόμος είναι ένα κοινό περιβάλλον
Μία από τις μεγαλύτερες διαφορές ανάμεσα στην ποδηλασία και σε πολλά άλλα αθλήματα είναι ότι η ποδηλασία στον δρόμο γίνεται σε ένα περιβάλλον που δεν ελέγχουμε.
Ένας αγώνας ποδοσφαίρου γίνεται σε ένα καθορισμένο γήπεδο. Η κολύμβηση γίνεται σε πισίνα. Το τένις γίνεται σε γήπεδο. Ακόμα και στα αθλήματα επαφής, όπως το ποδόσφαιρο ή οι πολεμικές τέχνες, το περιβάλλον είναι ελεγχόμενο και όλοι καταλαβαίνουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο γίνεται η δραστηριότητα.
Η ποδηλασία δρόμου είναι διαφορετική.
Στο ίδιο κομμάτι δρόμου μπορεί να υπάρχουν αυτοκίνητα, λεωφορεία, ταξί, μοτοσικλέτες, σκούτερ, οχήματα διανομής, τουρίστες σε ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα, αγροτικά οχήματα, πεζοί και άλλοι ποδηλάτες.
Όλοι έχουν κάπου να πάνε.
Ένας οδηγός μπορεί να πηγαίνει στη δουλειά. Ένας οδηγός ταξί μπορεί να έχει έναν επιβάτη που περιμένει. Ένα λεωφορείο μπορεί να μεταφέρει δεκάδες ανθρώπους. Ένας οδηγός διανομών μπορεί να λειτουργεί με αυστηρό πρόγραμμα.
Και ο ποδηλάτης μπορεί να μετακινείται, να προπονείται για ένα τρίαθλο, να προετοιμάζεται για έναν αγώνα, να γυμνάζεται — ή απλώς να απολαμβάνει μια βόλτα.
Αυτοί οι λόγοι μπορεί να είναι πολύ διαφορετικοί, αλλά αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι το ταξίδι του ενός είναι πιο θεμιτό από του άλλου.
Όλοι χρησιμοποιούμε τον ίδιο δημόσιο δρόμο.
Αυτό είναι το σημείο εκκίνησης.
Η ψυχολογία του να μοιράζεσαι τον δρόμο
Καταλαβαίνω γιατί μπορεί να προκύψει η απογοήτευση.
Φανταστείτε κάποιον να κάθεται πίσω από το τιμόνι ενός λεωφορείου που μεταφέρει επιβάτες, προσπαθώντας να φτάσει κάπου στην ώρα του, και να βρίσκεται πίσω από έναν ποδηλάτη. Από μέσα στο όχημα, μπορεί να είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς:
Δουλεύω. Γιατί με κάνει αυτό το άτομο να κόβω ταχύτητα;
Ο ποδηλάτης, στο μεταξύ, μπορεί απλώς να κάνει ακριβώς ό,τι του επιτρέπει ο δρόμος.
Αυτή η διαφορά στην οπτική είναι σημαντική.
Η απογοήτευση είναι ανθρώπινη. Η επιθετικότητα είναι επιλογή.
Και όταν η απογοήτευση γίνει θυμός, μια συνηθισμένη αλληλεπίδραση στον δρόμο μπορεί πολύ γρήγορα να γίνει επικίνδυνη.
Οι ποδηλάτες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι. Ο οδηγός περιβάλλεται από μέταλλο, με κάθισμα, ζώνη ασφαλείας και συστήματα ασφάλειας ανάμεσα σε αυτόν και τον δρόμο. Ο ποδηλάτης έχει δύο τροχούς, ένα ποδήλατο και το ίδιο του το σώμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ποδηλάτης έχει αυτομάτως δίκιο και ο οδηγός αυτομάτως άδικο.
Σημαίνει ότι οι συνέπειες ενός λάθους μπορεί να είναι δραματικά διαφορετικές.
Γι’ αυτό η επίγνωση και η υπομονή έχουν τόσο μεγάλη σημασία.
Ένα μάθημα που έζησα προσωπικά
Το έχω ζήσει ο ίδιος.
Σε μια περίπτωση, ποδηλατούσα σε έναν σχετικά ήσυχο δρόμο όταν συνάντησα ένα λεωφορείο που είχε σταματήσει αριστερά και μετέφερε επιβάτες.
Άρχισα να το προσπερνώ. Ενώ ήμουν ήδη περίπου στη μέση, δίπλα στο λεωφορείο, ο οδηγός έδειξε ότι θα έβγαινε.
Αλλά εγώ ήμουν ήδη εκεί, καταλαμβάνοντας τον χώρο δίπλα του.
Το λεωφορείο βγήκε, σπρώχνοντάς με προς το μέσο του δρόμου διπλής κατεύθυνσης. Ευτυχώς, είχα αρκετή ταχύτητα και εμπειρία για να διαχειριστώ την κατάσταση και να συνεχίσω με ασφάλεια.
Λίγο αργότερα, ο οδηγός ήρθε δίπλα μου και μου έδειξε ότι έπρεπε να ποδηλατώ σε ποδηλατόδρομο.
Η κατάσταση έγινε όλο και πιο άβολη, καθώς το λεωφορείο πλησίαζε πολύ κοντά μου και με έσπρωχνε προς την άκρη του δρόμου.
Ένα σαμαράκι στον δρόμο ανάγκασε τελικά το λεωφορείο να μειώσει ταχύτητα, επιτρέποντάς μου να προχωρήσω μπροστά.
Αργότερα, σε ένα στενό σημείο με στροφή και κυκλικό κόμβο, το λεωφορείο προσπάθησε να με προσπεράσει ξανά, αφήνοντας ελάχιστο χώρο.
Δεν αφηγούμαι αυτή την ιστορία για να ασκήσω κριτική στους οδηγούς λεωφορείων ως ομάδα. Αυτό θα ήταν άδικο και θα έχανε εντελώς το νόημα.
Τη χρησιμοποιώ γιατί δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να προκύψει η παρεξήγηση και η απογοήτευση ανάμεσα σε δύο νόμιμους χρήστες του δρόμου.
Ποδηλατώ εδώ και 25 χρόνια. Έμαθα να διαβάζω την κίνηση, να προβλέπω τις κινήσεις των οχημάτων και να αναγνωρίζω πότε ένας οδηγός με έχει δει — ή δεν με έχει δει.
Αλλά ένας άπειρος ποδηλάτης δεν θα έπρεπε να χρειάζεται 25 χρόνια εμπειρίας μόνο και μόνο για να γυρίσει σπίτι με ασφάλεια από μια συνηθισμένη βόλτα.
Η οδική ασφάλεια δεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από το ότι ο πιο ευάλωτος χρήστης του δρόμου ξέρει ακριβώς πώς να αντιδράσει σε κάθε πιθανό λάθος.
Πρέπει να είναι ένα κοινό σύστημα.
«Γιατί δεν χρησιμοποιείτε απλώς τον ποδηλατόδρομο;»
Μία από τις ερωτήσεις που ακούν συχνά οι ποδηλάτες είναι:
«Γιατί δεν χρησιμοποιείτε απλώς τον ποδηλατόδρομο;»
Μερικές φορές είναι μια απολύτως λογική ερώτηση.
Αλλά δεν είναι πάντα πλήρης.
Τι είδους ποδηλασία γίνεται; Τι επιτρέπει ο νόμος; Για τι έχει σχεδιαστεί η υποδομή; Πού οδηγεί η διαδρομή; Ποιες είναι οι συνθήκες του δρόμου και της κυκλοφορίας; Είναι η εναλλακτική πραγματικά κατάλληλη για τη διαδρομή που γίνεται;
Το «είμαι κι εγώ ποδηλάτης» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όλοι ζούμε την ποδηλασία με τον ίδιο τρόπο.
Κάποιος που κάνει κυρίως αναψυχή σε ποδηλατόδρομους έχει πολύ διαφορετική εμπειρία από κάποιον που περνά ώρες προπονούμενος σε δημόσιους δρόμους.
Υπάρχουν ποδηλάτες δρόμου, ποδηλάτες βουνού, μετακινούμενοι, ποδηλάτες περιηγήσεων, τριαθλητές, αγωνιστικοί ποδηλάτες, οικογένειες και ποδηλάτες αναψυχής.
Όλοι είναι ποδηλάτες.
Αλλά τα περιβάλλοντα στα οποία ποδηλατούν μπορεί να είναι πολύ διαφορετικά.
Η απάντηση, λοιπόν, πρέπει να βασίζεται στην ασφάλεια, στη νομιμότητα και στις συνθήκες — όχι στην υπόθεση ότι κάθε ποδηλάτης πρέπει απλώς να εξαφανιστεί από τον δρόμο.
Οι ποδηλάτες έχουν κι αυτοί ευθύνες
Αυτή η συζήτηση δεν μπορεί να είναι μονόπλευρη.
Οι ποδηλάτες έχουν ευθύνες.
Πρέπει να γνωρίζουμε και να τηρούμε τους κανόνες δρόμου. Πρέπει να οδηγούμε προβλέψιμα, να είμαστε σε εγρήγορση για την κυκλοφορία, να χρησιμοποιούμε τον κατάλληλο εξοπλισμό και να παίρνουμε λογικές αποφάσεις. Δεν μπορούμε να χρησιμοποιούμε την ευαλωτότητα ως δικαιολογία για να αγνοούμε τους κανόνες.
Το ότι είμαστε σε δύο τροχούς δεν μας απαλλάσσει από την ευθύνη μας απέναντι στους άλλους χρήστες του δρόμου.
Το αντίθετο όμως ισχύει επίσης.
Η ευθύνη ενός ποδηλάτη δεν εξαφανίζεται απλώς επειδή ένας οδηγός είναι εκνευρισμένος.
Το ποδήλατο είναι νόμιμη μορφή μεταφοράς και ο ποδηλάτης είναι νόμιμος χρήστης του δρόμου.
Αυτή είναι η νοοτροπία που χρειαζόμαστε.
Αντιμετωπίστε τον ποδηλάτη ως νόμιμο χρήστη του δρόμου.
Δείτε τους. Προβλέψτε τους. Δώστε τους τον κατάλληλο χώρο. Κατανοήστε ότι η παρουσία τους στον δρόμο δεν είναι αυτόματα ενόχληση ή παρείσφρηση.
Τι προσπαθώ να διδάξω στους νέους αθλητές
Ίσως εδώ η εμπειρία μου ως προπονητή γίνεται ιδιαίτερα σημαντική.
Όταν δουλεύω με νέους αθλητές, δεν με ενδιαφέρει μόνο η ανάπτυξη της σωματικής ικανότητας.
Θέλω να αναπτύξουν κρίση.
Να καταλάβουν ότι το να είσαι πιο δυνατός δεν σου δίνει το δικαίωμα να αγνοείς τους άλλους. Ότι η ταχύτητα δεν αφαιρεί την ευθύνη. Ότι τα λάθη συμβαίνουν, αλλά η προετοιμασία και η επίγνωση μπορούν να μειώσουν τις συνέπειές τους.
Αυτά τα μαθήματα ισχύουν πολύ πέρα από τον αθλητισμό.
Ισχύουν για την ποδηλασία. Ισχύουν για την οδήγηση. Και ισχύουν για τη ζωή.
Οι νέοι αθλητές είναι επίσης μελλοντικοί οδηγοί, γονείς, μετακινούμενοι, προπονητές, επαγγελματίες και μέλη της κοινότητας. Οι στάσεις που αναπτύσσουν σήμερα θα διαμορφώσουν τελικά τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται γύρω από άλλους ανθρώπους αύριο.
Αν θέλουμε ασφαλέστερους δρόμους στο μέλλον, η εκπαίδευση δεν μπορεί να ξεκινά και να τελειώνει με σήματα κυκλοφορίας και κανονισμούς.
Πρέπει να περιλαμβάνει σεβασμό.
Μια μικρή αλλαγή στη στάση
Για τους ποδηλάτες, αυτό μπορεί να σημαίνει να αναγνωρίζουν πότε αυξάνεται η κυκλοφορία και να κάνουν υπομονή.
Για τους οδηγούς, μπορεί να σημαίνει να αποδέχονται ότι ο ποδηλάτης μπροστά δεν κάνει απαραίτητα κάτι λάθος.
Και για τους δύο, σημαίνει να κατανοούν ότι ο δρόμος δεν είναι προσωπικός χώρος.
Κανείς δεν τον κατέχει.
Δανειζόμαστε ο ένας από τον άλλον τον ίδιο χώρο για λίγα λεπτά κάθε φορά.
Κάποιες φορές ο ποδηλάτης θα χρειαστεί να επιβραδύνει. Κάποιες φορές ο οδηγός θα χρειαστεί να επιβραδύνει. Κάποιες φορές κάποιος έχει προτεραιότητα και ο άλλος απλώς πρέπει να περιμένει.
Αυτό δεν είναι μάχη.
Αυτό είναι μοίρασμα.
Προσωπικά, προτιμώ συχνά να κάνω ποδήλατο νωρίς το πρωί. Υπάρχει γενικά λιγότερη κυκλοφορία, λιγότερες μετακινήσεις για δουλειά και σχολείο, χαμηλότερες θερμοκρασίες και λιγότερο έντονος ήλιος και ζέστη. Οι δρόμοι μπορεί να φαίνονται πιο ήρεμοι και η εμπειρία είναι συχνά πιο ευχάριστη.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η ποδηλασία σε άλλες ώρες είναι αυτόματα μη ασφαλής.
Οι συνθήκες αλλάζουν ανάλογα με τη διαδρομή, την εποχή, την κυκλοφορία και τον καιρό.
Το σημαντικό είναι να κατανοούμε το περιβάλλον και να παίρνουμε σωστές αποφάσεις.
Ένας δρόμος, κοινή ευθύνη
Μετά από 25 years πάνω σε ποδήλατο, έχω δει την ποδηλασία στην Κύπρο να μεγαλώνει από κάτι σχετικά εξειδικευμένο σε ένα πολύ πιο ορατό μέρος της καθημερινής ζωής.
Έχω δει περισσότερους ανθρώπους να κάνουν ποδήλατο. Έχω δει τον κλάδο να εξελίσσεται. Έχω δει τις υποδομές να βελτιώνονται. Και έχω δει την ποδηλασία να συνδέεται όλο και περισσότερο με τον αθλητισμό, τον τουρισμό, την υγεία και την αναψυχή.
Αυτή η πρόοδος αξίζει να προστατευτεί.
Το επόμενο βήμα είναι πολιτισμικό.
Χρειαζόμαστε ποδηλάτες που κατανοούν ότι το να μοιράζεσαι τον δρόμο συνοδεύεται από ευθύνη.
Χρειαζόμαστε οδηγούς που κατανοούν ότι οι ποδηλάτες έχουν νόμιμη θέση σε αυτόν.
Και χρειαζόμαστε και τις δύο πλευρές να θυμούνται ότι ο άνθρωπος μπροστά τους δεν είναι εμπόδιο.
Είναι ένας άλλος άνθρωπος.
Ένας ποδηλάτης και ένας οδηγός μπορεί να ταξιδεύουν για εντελώς διαφορετικούς λόγους. Ο ένας μπορεί να δουλεύει. Ο ένας μπορεί να προπονείται. Ο ένας μπορεί να πηγαίνει στη δουλειά με το ποδήλατο. Ο ένας μπορεί απλώς να απολαμβάνει το πρωινό.
Αλλά και οι δύο είναι μέρος της ίδιας κοινότητας.
Ζούμε εδώ. Χρησιμοποιούμε τους ίδιους δρόμους. Συμβάλλουμε στην ίδια κοινωνία.
Οπότε όταν συναντιόμαστε στον δρόμο, ίσως η πιο απλή προσέγγιση είναι και η πιο σημαντική:
Εγώ σας βλέπω. Εσείς με βλέπετε.
Αν έχετε προτεραιότητα, θα τη σεβαστώ. Αν χρειάζεστε λίγο χρόνο, θα είμαι υπομονετικός. Αν είμαι μπροστά σας, δώστε μου τον χώρο που χρειάζομαι.
Ας φτάσουμε με ασφάλεια εκεί όπου πηγαίνουμε.
Γιατί ο δρόμος δεν ανήκει στους ποδηλάτες.
Και δεν ανήκει στους οδηγούς.
Ανήκει σε όλους μας.
Ένας δρόμος. Κοινή ευθύνη.